Leonardo da Vinci – Fritjof Capra

capra da vinci

Sinds ik mij heb verdiept in de blauwe economie, ben ik een groot bewonderaar van de boeken van Fritjof Capra. The Web of Life, the Tao of Physics; zijn boeken gaan over de wetenschap van het grote geheel. Waar Descartes een mechanistisch wereldbeeld aanhing, schetst Capra (en anderen met hem) een holistisch beeld waarin de verbindingen tussen deeltjes misschien wel belangrijker zijn dan de deeltjes op zich. Waar Descartes inzoomt vanuit het idee dat afzonderlijke kleine delen begrijpen betekent het geheel begrijpen, zoomt Capra juist uit en stelt dat alleen door de verbindingen te zien we het geheel kunnen begrijpen. Hij legt haarfijn uit hoe de natuurkunde, biologie, scheikunde en psychologie met elkaar verbonden zijn. Jammer dat we ons zo vaak beperken tot slechts één deelgebied en de verbanden over het hoofd zien.

Aarde als menselijk lichaam

Voor Capra (en anderen die in de tweede helft van de vorige eeuw naam maakten met zaken als chaostheorie, Gaia theorie en complexiteitstheorie) was er natuurlijk nog een grote wetenschapper die baanbrekend werk heeft verricht om de complexiteit van de wereld te begrijpen: Leonardo da Vinci. Vooral bekend als kunstenaar, schilder, maar ook een briljant natuurkundige. Fritjof Capra heeft een boeiend boek over hem geschreven: ‘De wetenschap van Leonardo da Vinci’. Ik smul nu al dagen van dit boek. Een mooi citaat van Leonardo da Vinci wil ik hier even herhalen, het komt uit de Codex Leicester en beschrijft de aarde alsof het een menselijk lichaam is: “We kunnen stellen dat de Aarde een vitale groeikracht heeft, en dat de grond haar vlees is. Haar beenderen zijn de opeenvolgende strata van de rotsen die de bergen vormen; haar kraakbeen is de poreuze rots, haar bloed de aarde van de wateren. Het meer van bloed rond het hart is de oceaan. Haar adem is de toename en de afname van het bloed met de hartslag, zoals eb en vloed van de zee van de aarde.” Prachtig! Maar voordat je nu denkt dat Leonardo een hopeloze romanticus was: hij omzeilde juist de mythische elementen en behandelde de overeenkomst zoals hier omschreven als een puur wetenschappelijke theorie. En daarmee is Leonardo’s citaat een voorloper van de Gaiatheorie, een wetenschappelijke theorie die de aarde beschouwt als een levend en zelfregulerend systeem. En daar zijn we dan weer bij de Blauwe Economie beland.

Composthoop

En wat doe ik daar dan mee, behalve van de taal genieten? Tja, heel prozaisch op dit moment: ik leg een composthoop aan en ben druk bezig te leren over grondverbetering. Binnenkort de cursus ‘gevoel voor humus’ van Marc Siepman. En als ik dan met een riek de paardenmest verzamel, dan denk ik bij mezelf: “ik heel een wondje in het vlees van de aarde”. Praktisch en mooi tegelijk. Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over Capra of compost.