Alternatieve economie – natuur als kompas

Oneindig groeien op een planeet die een beperkte hoeveelheid grondstoffen heeft, is niet echt mogelijk. En helaas is onze kapitalistische economie daar wel op gebaseerd. Kwantitatieve groei, kopen, consumeren, het is de motor van ons zogenaamde lineaire stelsel. De lineaire economie wordt zo genoemd omdat het een pad is van A naar B. We starten met een grondstof, voegen daar waarde aan toe tijdens zo efficiënt mogelijke productie tegen zo laag mogelijke kosten (hierbij ontstaat afval), consumeren (waarbij nog meer afval ontstaat) en aan het eind is alles afval. Maar er zijn alternatieven. Circulair, Cradle to Cradle, blauwe economie, de donut, de betekeniseconomie. Ik neem je mee langs de alternatieven en laat je zien wat jij zelf kunt doen om de transitie te maken naar een leefbare planeet. Het artikel, gepubliceerd in Spiegelbeeld in maart 2019 lees je hier.

Spiegelbeeld – Economie 2

Scholieren, ondernemers van de toekomst

De grote verrassing van de Venlo Regionomics tweedaagse in juni 2017 is het groepje 13-jarige scholieren van de Agoraschool in Roermond. Wat een aanwinst voor de diversiteit van de groep, wat een creativiteit en wijsheid in toekomstdenken! Fay, Cato en Scay doen actief mee en presenteren hun ideeën met verve!

Het idee ontstond tijdens de bijeenkomst in het Stadskantoor over circulair ondernemen half mei 2017 toen ik Rogé Pollen ontmoette. We raakten aan de praat over het Venlo Regionomics project. Samen besloten we het experiment aan te gaan. We wilden ervaren wat jonge scholieren in zo’n groep voor effect hebben. Natuurlijk waren er twijfels: “Blijven ze lang genoeg geboeid?” “Hoe is de acceptatie in de groep?” “Gaan ze niet klieren?” Sorry, Cato, Fay en Scay, dat heb ik echt even gedacht… Rogé was hun begeleider, maar heeft niet zo heel veel tijd aan begeleiden hoeven besteden.

Volwassenen versus kinderen

Want niets van dat alles is een probleem gebleken. Ze zijn enthousiaste, serieuze en vrolijke deelnemers, dol op de energizers en geweldig voor de groepsdynamiek. Klein voorbeeld: een groepje volwassenen praat geanimeerd over talentbehoud voor de regio. De ideeën vliegen over tafel, er wordt van alles gecreëerd om jongeren te stimuleren na hun studie terug te keren in Noord-Limburg. Passende woningen, leuke banen, mogelijkheden voor jonge gezinnen, noem maar op. Totdat Cato droogjes opmerkt: “Maar daar wil ik niet wonen, dat vind ik saai.” De groep volwassenen valt stil. Je kunt van alles bedenken voor deze doelgroep van de toekomst, maar zelf hebben ze heel duidelijke ideeën wat ze wel en niet willen.

De stilte wordt doorbroken door één van de volwassenen: “Wat zou je dan wel willen?” Zodra Cato daarop antwoordt, begint de brainstorm pas echt goed op gang te komen. Haar antwoorden maken van alles los in de groep. “O, als je dat bedoelt, dan zou dit wel een goed idee zijn.” Geanimeerd wordt een toekomst geschetst die veel beter aansluit bij de doelgroep dan ze ooit zonder Cato hadden kunnen bedenken.

Business cases

Na de tweedaagse van Venlo Regionomics zijn nu werkgroepen aan de slag gegaan om verschillende business cases verder uit te werken. Scay, Fay en Cato hebben een werkgroep gevorm rond de bouw van tiny houses. Dit zijn kleine, zelfvoorzienende woonvormen die niet hoeven worden aangesloten op energie, water en riool en die verplaatsbaar zijn. Steeds meer gemeenten bieden mogelijkheden voor deze duurzame huisjes. Deze huisjes spreken vooral veel jongeren aan vanwege de lage woonlasten en een leven met zo min mogelijk spullen. Zo blijft er veel meer tijd en geld over voor de belangrijke en leuke dingen in het leven! En dat is een gedachte die heel goed aansluit bij de leefwereld van deze toekomstbewoners.

Tot slot wil ik iedereen die brainstormt over de toekomst van welke branche dan ook aanraden om de diversiteit van de groep eens uit te breiden met scholieren. Het zijn geweldige jonge denkers en doeners. Hun verfrissende kijk op de wereld maakt veel los en heeft ons project in ieder geval een fijne boost gegeven. Bedankt, Cato, Scay en Fay voor jullie onvermoeibare inzet!

www.agoraroermond.nl

Duurzame business aanjagen in regio Venlo

Hieronder een interview met mij als inhoudelijk verantwoordelijke voor het Venlo Regionomics project. Samen met de gemeente Venlo, het C2C Expolab en het Blue Innovation Center jagen we duurzame business aan voor de regio Venlo. Het project loopt van maart-november 2017 en betekent voor mij de aftrap verzorgen met een workshop tijdens het C2C Congress, 2 middagen training geven in de methode scan, screen, implement aan het kernteam van 10 mensen, 2 dagen training geven aan 50 (potentiële) duurzame ondernemers, begeleiding van de teams die de projecten gaan waarmaken, business cases mee ontwikkelen en een eindevenement in november. Vervolgens werken we mee aan een roadmap 2025 voor de gemeente Venlo. Boeiend project! www.venlo-regionomics.nl

venlo regionomics

Désirée Driesenaar, freelancer en als Blue Economy expert inhoudelijk verbonden aan het project Venlo Regionomics, vertelt ons vandaag hoe we toekomstbestendige business kunnen herkennen. En hoe we er zelf mee aan de slag kunnen.

Duurzame business, waarom en hoe dan?

“In het Cradle to Cradle jaar is de focus van onze regio meer dan ooit gericht op duurzaamheid”, zegt Désirée, “en hoe we daarmee niet alleen een betere leefomgeving kunnen creëren maar ook een gezonde economie. In 2013 ben ik aan de universiteit van Pècs in Hongarije de diepte van duurzaamheid ben ingedoken met Blue Economy. Hier heb ik succesvolle voorbeelden in verschillende delen van de wereld gezien. Zoals een bedrijf als Novamont in Sicilië, dat volledig composteerbaar plastic produceert van de inhoudsstoffen van distels.

Of BlueCity in Rotterdam, dat gestart is met het produceren van oesterzwammen op de afvalstroom van koffiedrab uit de stad. En dat begin dit jaar het failliete zwembad Tropicana heeft omgebouwd tot een bruisend nieuwe hub rond het thema stadslandbouw. Ik heb krimpende regio’s gezien die met het juiste ondernemerschap nieuwe welvaart en levendig welzijn hebben gerealiseerd. En dat is volgens mij wat we in de regio Venlo ook willen. Gezonde, duurzame business die allerlei voordelen combineert en echt waarde toevoegt.”

Waaraan herken je duurzame business?

“De meeste mensen zullen de 3 P’s wel kennen: people, planet, profit. Duurzame bedrijven zorgen voor een balans tussen alle drie deze elementen. Dus niet alleen een goedkoop product produceren en de vervuilingskosten op de maatschappij afwenden. Echt verantwoordelijkheid nemen voor het geheel. In de methode scan, screen, implement zijn we op zoek gegaan naar alle kansen die nog niet benut worden. We kijken naar de uitdagingen van onze regio, maar tegelijkertijd kijken we ook naar wat er allemaal aanwezig is. Alles wat kansen biedt voor nieuwe business.

Het kan zijn dat er goed bruikbare reststromen zijn waar nieuwe waardevolle producten van te maken zijn. Het kan zijn dat er overvloedige materialen zijn die op dit moment nog niet worden gebruikt. Zij kunnen prima als grondstof dienen, denk aan algen, industriële hennep, bamboe. Zo is er het voorbeeld van steenpapier, waarbij in tegenstelling tot gewoon papier geen water en geen chemicaliën nodig zijn voor de productie. Het papier wordt gemaakt van zeer fijn gemalen calcium carbonaat. Dit kan afvalsteen zijn uit mijnen, gecombineerd met gerecycled PET plastic. In tegenstelling tot papier van bomen, kan dit papier eeuwig worden hergebruikt.”

Gaat het alleen om materiaalgebruik?

“Nee, zeker niet, het kan ook zijn dat er onbenutte talenten zijn, die nieuwe waarde kunnen creëren. Of dat we clusters ontdekken die elkaar kunnen versterken. Als bedrijven namelijk elkaars reststromen gebruiken en het geld lokaal houden, ontstaat er een versterkend effect voor de regio. Zo zijn er regio’s verlevendigd, die zelfvoorzienend zijn met hernieuwbare energie. Door het geld van de energie in eigen regio te houden, ontstaat er ruimte voor nieuwe investeringen in andere duurzame sectoren. Al met al is er een breed spectrum aan mogelijkheden en die verkennen we in het project Venlo Regionomics. En het uiteindelijke doel is ondernemers zo te inspireren dat er een stroom aan duurzame bedrijvigheid op gang komt. We willen dat ondernemers kansen gaan zien die ze voorheen nog niet zagen.”

Waarom investeer jij in Venlo Regionomics?

“Als freelancer zijn mijn thema’s duurzaamheid, communicatie en community-vorming. Voor dit project zijn al deze facetten van belang. Ik wil graag dat de kennis over duurzaamheid in onze regio groter wordt en communities worden versterkt. Communicatie en training zijn beproefde middelen die ik hiervoor graag ter beschikking stel. Venlo Regionomics is een project waarin ik geloof, dus daar investeer ik graag in. Ik hoop dat we in onze regio duurzame business kunnen ondersteunen en samenwerkingsverbanden kunnen creëren. Als we bedrijven die gaan voor people, planet, profit weten te boeien, dan is het hier een feestje om te wonen en te werken. Dus daar ga ik voor!”

In Love with a Greek Mountain

In October 2016 I have fallen in love with a Greek mountain, Mount Parnonas in the Peleponnese. Everybody who knows me a little is familiar with the fact that I have been in the Blue Economy and sustainable development since 2013. Now that I have met this mountain, I just feel that this mountain and deep blue sea deserve better. Together with its people, the Greek mountain deserves to be developing in a sustainable way. Mount Parnonas houses 24 villages, but most of them are deserted. The region is rather unspoiled and is part of Natura 2000, but it has large problems as well. We have never been taught how to gain value in line with nature. We immediately think big, industrial and spoil things.

Meraki People

The Meraki People, with Christiana Gardikioti as a driving force, have a dream to do it different. Around the themes food, fabric and health they started business activities and education on learning from nature. However, community building is not easy in a country with such financial troubles. Competition is a more logical first impulse than cooperation. But still this is what we are doing here.

Regenerative Agriculture

In May 2017 I went back to the Greek mountain with my Blue Economy friend Ayumi Matsuzaka. We discovered the riches of the loquat tree, along with giving workshops in terra preta. Also, we planted the first mental seeds for regenerative agriculture and water management. Systemic designs came out of our pens, we talked to lots of people, at the same time explaining all the opportunities. And we had fun together and built relationships. O, how I wish for the Meraki People to start their sustainable businesses and regenerate their mountain and sea in the process!

ayumi matsuzaka

Ayumi Matsuzaka giving workshop terra preta

loquat tree

The 15 opportunities of a loquat tree, a valuable asset growing in normal backyards!

And of course anyone with great ideas is welcome to be part of this process. The Meraki People (business with a heart) are big enough for all of us who have heart for Mount Parnonas and its inhabitants.

www.themerakipeople.com

Biomimicry workshop ‘learning from nature’

Art students are special. They think in a different way and I love that. Together with Eva van Rijsingen from Blue Engineering I gave a workshop ‘learning from nature’ at the HKU in Utrecht. The college teaches about art and application and that perfectly fit with what we had to teach: bionics, biomimicry, blue economy.

We explained about systemic design, zooming out. We discussed ecosystems and what will happen if the fox dies. But we also discussed their innovations and gave them a new way of looking at their project. In the end they all shared with us how this workshop changed their innovations.

Biomimicry, nature

Wow, what an energy! What a good way of sharing and thinking about sustainability. I definitely hope this college wants to participate in our projects. These art students can teach our Venlo entrepreneurs a lot. How to change their view. How to include art and nature in every innovation, in every product.

And of course we made them think about their business case too. Because in the end people and planet have to be teamed up with prosperity for people as well. It is the only sustainable way.

(photo: Daan Eerland)

Fruitmotor

In de Betuwe gebeuren mooie dingen. De Fruitmotor heeft onlangs haar eerste cider gepresenteerd: De Betuwse Krenkelaar. Niet zomaar een cider: een super lekkere cider van restfruit. De Fruitmotor heeft er een leuk filmpje over gemaakt om het uit te leggen.

Met de opbrengst van het restfruit gaat de teler aan de slag om zijn teelt natuurlijker te maken en biodiversiteit te versterken. En de appels zijn nog maar het begin! Hou hun website in de gaten voor het volgende heerlijke product van restfruit.

Cluster Economy – Generating Value

A cluster economy is an economy in which the maximum profit for one company is not deciding. It is the optimum for the system that is the main drive. By using each others rest streams and adding value to all products in the system the total profit (for people planet and business) will be maximized if we keep the proceeds local.

One month ago about twenty invited people from several European countries came together in Austria to discuss Blue Economy and its progress in Europe. Training by Prof. Gunter Pauli and Dr. Martin Zsifkovits, three universities present (Munich, Pècs and Turin) and a lot of insight and I must say: also a lot of fun!

System Dynamics

The main focus of our training was the quantification of qualitative systems design and understanding the concept of cluster economy. How do you convince policy makers with facts that a specific local system will achieve the desired results with regard to wellbeing, job creation and economic value?

In a Blue Economy the advantages of the economic system are achieved by:

  • defining boundaries
  • having a clear intention of what you want the system to achieve
  • creating value with everything that is available in the system
  • keeping the money inside the system, instead of letting it flow out
  • using the diversity of the community
  • entrepreneurship. Just do it.

The quantification is done with the help of system dynamics. As an example we visited the region of Güssing in Austria, where local energy production has kept millions inside the community and created many jobs. Cluster economy pur sang. We discussed in detail the cases of Las Gaviotas in Colombia and El Hierro in Spain where resilient communities have been built with what is locally available.

Stone Paper

We worked on interesting business cases, such as 3D sea farming and stone paper. Furthermore, we looked at renewable energy production and being connected into a profitable system. Over dinner we discussed the projects in the several European countries: France, Greece, Sweden, Croatia, The Netherlands, Germany, Spain, Hungary and Belgium. We had fun and made new friends.

I went home with a full brain and an uplifted spirit. Now it is time to share the knowledge in our Dutch Blue Economy community. Let’s see how we can strengthen our own cases. That will happen the week after next in BlueCity. We can create this sustainable future, so let’s do it together.

In BlueCity a cluster economy will be created in the form of an urban farming hub in Rotterdam. Tropicana, the tropical swimming paradise at the edge of the city will be transformed to house 50 companies whose rest streams will be connected and value will be added.

On May 25, I will be speaking at the (sold out) Kennisfestival in Deventer. So if you already have a ticket, come and meet me…

Blue Pitch workshop

Hoe leer je een groep technische ondernemers om hun idee of product in drie minuten te presenteren? Op 12 februari 2015 heb ik een workshop pitchen gegeven voor de Blue Pitch. Start-ups met prachtige, duurzame  ideeën hebben na afloop van de workshop hun producten gepitcht voor Blue Engineering, Rabobank en LIOF. De winnaar maakte kans op een werkplek in het Blue Innovation Center en de benodigde investering.

De winnaar van de Blue Pitch werd Daan van Vugt met zijn ‘Recycold’, een recyclebare koelbox voor transport van versproducten in ongekoeld transport. De koelelementen van de koelbox zijn gemaakt van een natuurlijk materiaal geschikt voor voedsel en de complete koelbox kan worden gerecycled in gewone papierrecycling programma’s. Het voedsel blijft 24 uur koel. Behalve voor de groeiende trend van online winkelen, zijn er voor de Recycold ook kansen in andere eenmalige transportsystemen, zoals in supermarkten, catering en ouderenzorg.

Hier geeft Daan van Vugt een interview aan MKBradio

Foto: vlnr: Daan van Vugt en Jeroen Rondeel

De volgende Blue Pitch vindt plaats op 11 juni 2015 in het Blue Innovation Center in Venlo.

Ontdekking van Groningen

In november 2013 werd de eerste stap gezet in de Ontdekking van Groningen. En wat voor een stap: een megasprong! Een dag na het debat met Gunter Pauli, Jan Rotmans en Aard Groen was het tijd voor voeten in de modder en aan de slag. Tientallen Groningers van allerlei pluimage namen deel aan de brainstormsessie met Gunter Pauli. Problemen werden in kaart gebracht, uitgeplozen en groter gemaakt. Daarnaast werd gekeken naar alles wat lokaal aanwezig is: van kolencentrale tot universiteit, van creatieve ontwerpers tot boeren. Tenslotte is de filosofie van de Blauwe Economie dat we in basisbehoeften voorzien met dat wat lokaal aanwezig is. En dat is altijd meer dan iedereen denkt.

Alle problemen en nuttige waarden werden opgeschreven, waarna Gunter er als een ware alchemist goud van maakte. Hij legde verbanden die niemand voorheen zag en kwam tot eens tuk of dertig business cases. Zes van deze cases werden geadopteerd door de aanwezige groep en zijn nu verder in ontwikkeling.

Brainstorm

Dit zijn:

  • Smart chemistry; waarin afvalstromen door middel van slimme chemie hun voedingstoffen prijsgeven
  • Alg-chemie; waarin de kolencentrale een rol gaat spelen om van Groningen een grote algenproducent te maken
  • Waardappelen; waarin aardappelschillen hun gewicht in goud waard worden
  • Tower of Power; waarin een watertoren de hoofdrol speelt
  • De Leefkamer; waarin alle groepen van de samenleving hun plek vinden en elkaar versterken
  • De Zwammerij; waarin paddenstoelen op koffiedrab worden geteeld en gezonde voedingswaarde centraal staat

Wordt vervolgd…

Zwammen kweken op koffiedrab

In november 2013 vond de eerste zwammenworkshop van de lage landen plaats. Twee dagen lang kreeg een bijzondere groep mensen les van Ivanka Milenkovic, directeur van Ekofungi, de grootste zwammenkwekerij op koffiedrab van Europa. Het kweken van paddestoelen op koffiedrab is inmiddels het paradepaardje van de blauwe economie en gelukkig zijn de experts bereid om hun kennis te delen en nieuwe mensen op te leiden in dit vakgebied. Concurrentie hoeven ze van elkaar ook niet te vrezen, want alle blauwe economiebedrijven richten zich op de lokale markt. Dankzij afwijkende marktomstandigheden zullen al deze bedrijven dus anders zijn en hun markt op hun eigen manier benaderen.

In een blauwe economie worden afvalstromen hergebruikt op een manier die zoveel mogelijk extra waarde creeert. Als we weten dat koffiebonen slechts voor 0,2% worden gebruikt voor het maken van koffie en dat de rest van deze geweldige plant wordt weggegooid dan snap je ook dat het hoognodig is dat we nieuwe mogelijkheden ontwikkelen voor het gebruiken van deze grondstof. Het kweken van zwammen is één mogelijkheid en deze werd bij Rotterzwam uitgebreid behandeld. Andere opties die op dit moment hun opmars maken, zijn koffie in kleding (geuropname en UV bescherming) en schoenen.

De rol van Alexander Prinsen (nu op wereldreis op zoek naar blauwe voorlopers, zijn blog is een echte aanrader) en mijzelf was het bijspijkeren van inhoudelijke kennis over de blauwe economie. ’s Middags hebben we een aanvullende workshop verzorgd over het maken van business modellen, essentieel voor commercieel succes van de nieuwe paddestoelenbedrijven.

Ik volg de nieuwe ontwikkelingen op de voet en wens de kersverse ondernemers alle succes toe!